قوانین شرکتهای سهامی خاص شامل مقررات مربوط به شرایط تاسیس و ثبت شرکت، حداقل سرمایه و تعداد سهامداران، نحوه تقسیم و انتقال سهام، وظایف و اختیارات هیئتمدیره و بازرسان، برگزاری مجامع عمومی، امور مالی و مالیاتی، تقسیم سود و زیان و شرایط انحلال شرکت است. آشنایی با این قوانین پیش از ثبت شرکت به موسسان کمک میکند مراحل قانونی را درست طی کنند و در ادامه فعالیت شرکت با مشکلات حقوقی و اداری کمتری روبهرو شوند.
| موضوع قانونی | قانون و شرایط | نکته مهم |
|---|---|---|
| تعداد سهامداران | حداقل ۳ نفر برای تأسیس شرکت | تمام سرمایه اولیه باید توسط مؤسسان تأمین شود. |
| حداقل سرمایه | یک میلیون ریال طبق ماده ۵ | حداقل ۳۵ درصد سرمایه نقدی تعهدشده باید به حساب شرکت در شرف تأسیس واریز شود. |
| اساسنامه و مدارک ثبت | تنظیم اساسنامه، اظهارنامه و صورتجلسه انتخاب مدیران و بازرسان | اساسنامه باید به امضای تمام سهامداران برسد. |
| هیئتمدیره | حداقل ۳ عضو از میان سهامداران با دوره مدیریت حداکثر ۲ سال | انتخاب مدیرعامل بر عهده هیئتمدیره است. |
| بازرسان شرکت | انتخاب بازرس اصلی و بازرس علیالبدل | بازرسان برای یک سال مالی انتخاب میشوند و بر عملکرد مالی مدیران نظارت دارند. |
| انتقال سهام | انتقال با رعایت اساسنامه و ثبت در دفتر سهام شرکت | اساسنامه میتواند برای انتقال سهام محدودیت تعیین کند. |
| برگزاری مجامع | مجمع عمومی عادی و مجمع عمومی فوقالعاده | تغییر اساسنامه و افزایش یا کاهش سرمایه در صلاحیت مجمع فوقالعاده است. |
| تقسیم سود | تقسیم سود پس از تصویب صورتهای مالی و احراز سود قابل تقسیم | یکبیستم سود خالص سالانه باید به اندوخته قانونی اختصاص یابد. |
| محدودیت جذب سرمایه | ممنوعیت پذیرهنویسی و عرضه عمومی سهام | سرمایه شرکت باید از سوی مؤسسان و از روشهای قانونی تأمین شود. |
| انحلال و تصفیه | انحلال با تصمیم مجمع فوقالعاده یا در سایر موارد قانونی | پس از انحلال، بدهیها تسویه و دارایی باقیمانده میان سهامداران تقسیم میشود. |
قوانین شرکتهای سهامی خاص چیست؟

قوانین شرکتهای سهامی خاص مجموعهای از مقررات قانونی برای تاسیس، ثبت، اداره و انحلال این شرکتهاست که در لایحه اصلاحی قانون تجارت مصوب ۱۳۴۷ مشخص شدهاند. این قوانین موضوعاتی مانند سرمایه اولیه، تعداد سهامداران، نحوه انتقال سهام، مسئولیت شرکا در شرکت سهامی خاص، برگزاری مجامع و تعهدات مالی شرکت را پوشش میدهند.
1. قانون حداقل تعداد سهامداران
قانون حداقل تعداد سهامداران یکی از موضوعات اساسی در شرکت سهامی خاص است. درحقیقت، تمام سرمایه شرکت در زمان تاسیس باید توسط موسسان تامین شود و برخلاف شرکت سهامی عام، امکان تامین سرمایه از طریق پذیرهنویسی عمومی وجود ندارد.
طبق ماده ۳ لایحه قانونی اصلاح:
«در شرکت سهامی تعداد شرکاء نباید از سه نفر کمتر باشد.»
با توجه به ماده ۴ همین لایحه که شرکت سهامی خاص را شرکتی با سرمایه تامینشده توسط موسسان تعریف میکند، این شرط درباره شرکت سهامی خاص نیز صدق میکند.
2. قانون حداقل سرمایه برای تاسیس شرکت سهامی خاص
طبق ماده ۵ لایحه اصلاحی قانون تجارت، حداقل سرمایه اولیه شرکت سهامی خاص یک میلیون ریال تعیین شده است. همچنین بر اساس ماده ۲۰، باید حداقل ۳۵ درصد از بخش نقدی سرمایه تعهد شده در حساب بانکی شرکت در شرف تاسیس واریز شود. برای آشنایی بیشتر با جزئیات و نحوه تامین سرمایه، مهم است شرایط حداقل سرمایه برای تاسیس شرکت سهامی خاص را بررسی کنید.
3. قانون تنظیم اساسنامه
اساسنامه باید شامل اطلاعاتی مانند نام و موضوع فعالیت شرکت، مدت فعالیت، مرکز اصلی، میزان سرمایه، تعداد و نوع سهام و شرایط اداره شرکت باشد. تمام سهامداران نیز باید اساسنامه را امضا کنند. اظهارنامه ثبت، گواهی بانکی پرداخت سرمایه نقدی و صورتجلسه انتخاب مدیران و بازرسان از دیگر مدارک ضروری هستند.
4. تنظیم مدارک ثبت شرکت
انتخاب نام و نشان تجاری مناسب و ثبت آن به صاحبان شرکتهای سهامی خاص کمک میکند از حقوق انحصاری برند خود محافظت کنند. از آنجا که انتخاب نام تجاری و ثبت برند نیز به بررسی حقوقی و طی مراحل قانونی نیاز دارد، متقاضیان میتوانند برای دریافت مشاوره و پیگیری مراحل ثبت برند از خدمات موسسه مالکیت فکری پلکان استفاده کنند.
5. قانون انتخاب هیئتمدیره و مدیرعامل
شرکت سهامی خاص باید هیئتمدیرهای متشکل از حداقل سه عضو داشته باشد که از میان سهامداران انتخاب میشوند. مدت ماموریت مدیران حداکثر دو سال است و انتخاب مجدد آنها بلامانع خواهد بود. هیئتمدیره مسئول اداره امور شرکت، اجرای مصوبات مجامع و تعیین مدیرعامل است.
6. قانون انتخاب بازرس اصلی و علیالبدل
انتخاب بازرس اصلی و بازرس علیالبدل در شرکت سهامی خاص الزامی است. بازرسان برای یک سال مالی انتخاب میشوند و وظیفه دارند عملکرد مدیران، صورتهای مالی و وضعیت حسابهای شرکت را بررسی کنند و گزارش خود را به مجمع عمومی ارائه دهند.
7. قانون نقلوانتقال سهام
انتقال سهام شرکت سهامی خاص باید مطابق مقررات قانونی و اساسنامه انجام شود. در سهام بانام، انتقال باید در دفتر ثبت سهام شرکت ثبت و به امضای انتقالدهنده یا نماینده قانونی او برسد. همچنین اساسنامه میتواند برای انتقال سهام شرایط و محدودیتهایی در نظر بگیرد.
8. قانون برگزاری مجامع عمومی
تصمیمگیری درباره موضوعات مهم شرکت از طریق مجامع عمومی انجام میشود. مجمع عمومی عادی به موضوعاتی مانند تصویب صورتهای مالی، انتخاب مدیران و بازرسان میپردازد؛ اما تغییر اساسنامه، افزایش یا کاهش سرمایه و انحلال شرکت در صلاحیت مجمع عمومی فوقالعاده است.
9. قانون تقسیم سود و اندوخته قانونی
تقسیم سود میان سهامداران فقط پس از تصویب صورتهای مالی و احراز سود قابل تقسیم مجاز است. همچنین شرکت باید طبق ماده ۱۴۰ لایحه اصلاحی قانون تجارت، هر سال یکبیستم سود خالص خود را بهعنوان اندوخته قانونی کنار بگذارد تا این اندوخته به یکدهم سرمایه شرکت برسد.
10. قانون عرضه سهام و جذب سرمایه عمومی
شرکت سهامی خاص نمیتواند بدون رعایت مقررات شرکتهای سهامی عام، سهام خود را برای پذیرهنویسی یا فروش عمومی عرضه کند یا با تبلیغات عمومی برای فروش سهام اقدام کند. این محدودیت در ماده ۲۱ لایحه اصلاحی قانون تجارت بیان شده است.
11. قانون انحلال و تصفیه شرکت
انحلال شرکت سهامی خاص در شرایطی مانند پایان مدت فعالیت، غیر ممکن شدن موضوع شرکت، تصمیم مجمع عمومی فوقالعاده یا صدور حکم دادگاه امکانپذیر است. پس از انحلال نیز مدیر یا مدیران تصفیه مسئول رسیدگی به بدهیها، وصول مطالبات و تقسیم دارایی باقیمانده میان سهامداران هستند.
تفاوت قوانین شرکتهای سهامی خاص با سهامی عام
شرکتهای سهامی خاص و سهامی عام از نظر نحوه تامین سرمایه، تعداد سهامداران و شرایط واگذاری سهام با یکدیگر تفاوت دارند. در شرکت سهامی خاص، سرمایه را موسسان تامین میکنند؛ اما شرکت سهامی عام میتواند بخشی از سرمایه خود را از طریق عرضه سهام به مردم جذب کند. در جدول زیر به تفاوت شرکت سهامی خاص و عام از نظر قوانین اشاره شده است:
| معیار مقایسه | سهامی خاص | سهامی عام |
| تامین سرمایه | توسط موسسان | مؤسسان و عموم مردم |
| حداقل سهامداران | ۳ نفر | ۵ نفر |
| پذیرهنویسی عمومی | مجاز نیست | مجاز است |
| حداقل سرمایه قانونی هنگام تاسیس | یک میلیون ریال | پنج میلیون ریال |
| هیئتمدیره | حداقل ۳ عضو | حداقل ۵ عضو |
| انتقال سهام | امکان محدودیت طبق اساسنامه | اصولا آزادتر |
| تشریفات تاسیس | سادهتر | پیچیدهتر و رسمیتر |
شرایط شرکت سهامی خاص چیست؟
شرکت سهامی خاص برای ثبت و شروع فعالیت باید شرایط مشخصی را طبق لایحه اصلاحی قانون تجارت رعایت کند. مهمترین این شرایط عبارتند از:
- حضور حداقل ۳ سهامدار برای تاسیس شرکت
- تامین تمام سرمایه شرکت توسط موسسان
- رعایت حداقل سرمایه قانونی تعیینشده برای شرکت
- واریز حداقل ۳۵ درصد سرمایه نقدی تعهد شده به حساب شرکت در شرف تاسیس
- پرداخت کامل سرمایه غیرنقدی در زمان تاسیس
- انتخاب حداقل ۳ عضو برای هیئتمدیره از میان سهامداران
- انتخاب بازرس اصلی و بازرس علیالبدل
- تنظیم اساسنامه و امضای آن توسط تمام سهامداران
- تهیه اظهارنامه ثبت شرکت و امضای آن توسط سهامداران
- تعیین موضوع فعالیت، نام، نشانی و مدت فعالیت شرکت
- تعیین روزنامه کثیرالانتشار برای انتشار آگهیهای شرکت
شرکت سهامی خاص چه مزایایی دارد؟

شرکت سهامی خاص به دلیل ساختار حقوقی مشخص و تقسیم سرمایه به سهام، مزایای متعددی برای صاحبان کسبوکار دارد. مزایای این نوع شرکت عبارتند از:
- محدود بودن مسئولیت سهامداران به مبلغ اسمی سهام آنها
- برخورداری از ساختار مدیریتی مشخص با هیئتمدیره و مجامع عمومی
- امکان افزایش سرمایه از طریق صدور سهام جدید با رعایت مقررات قانونی
- امکان انتقال سهام با رعایت شرایط قانونی و مفاد اساسنامه
- فراهم شدن امکان ورود سهامداران و سرمایهگذاران جدید
- برخورداری از اعتبار تجاری مناسب برای همکاری با شرکتها و سازمانها
- امکان شرکت در بسیاری از مناقصات و مزایدهها با رعایت شرایط برگزار کننده
- امکان دریافت تسهیلات بانکی با توجه به شرایط اعتباری شرکت
- ادامه فعالیت شرکت مستقل از تغییر یا خروج سهامداران
- امکان تقسیم سود میان سهامداران متناسب با حقوق سهام آنها
محدودیتهای قانونی شرکت سهامی خاص

شرکت سهامی خاص در کنار مزایا، با محدودیتهایی نیز روبهرو است که رعایت آنها برای ادامه فعالیت قانونی شرکت ضرورت دارد. این محدودیتها بیشتر به نحوه جذب سرمایه، معاملات مدیران، تقسیم سود و رعایت تشریفات قانونی مربوط میشوند.
ممنوعیت عرضه عمومی سهام
شرکت سهامی خاص نمیتواند سهام خود را از طریق پذیرهنویسی عمومی، بانکها یا بورس اوراق بهادار به مردم عرضه کند. همچنین انتشار آگهی و تبلیغات برای فروش عمومی سهام مجاز نیست، مگر اینکه شرکت مقررات مربوط به شرکت سهامی عام را رعایت کند. این محدودیت در ماده ۲۱ لایحه اصلاحی قانون تجارت برای لیست شرکت های سهامی خاص آمده است.
محدودیت در دریافت سرمایه از عموم مردم
از آنجا که سرمایه شرکت سهامی خاص توسط موسسان تامین میشود، این شرکت نمیتواند مانند شرکت سهامی عام برای تامین سرمایه اولیه به پذیرهنویسی عمومی متوسل شود. بنابراین جذب سرمایه باید از طریق سهامداران و روشهای قانونی افزایش سرمایه انجام شود.
ممنوعیت دریافت وام توسط مدیران از شرکت
مدیرعامل و اعضای هیئتمدیره، بهاستثنای اشخاص حقوقی، نمیتوانند از شرکت وام یا اعتبار دریافت کنند. همچنین شرکت اجازه ندارد بدهی آنها را تضمین کند؛ زیرا چنین معاملاتی طبق ماده ۱۳۲ لایحه اصلاحی قانون تجارت باطل هستند.
محدودیت معاملات مدیران با شرکت
اعضای هیئتمدیره و مدیرعامل نمیتوانند بدون اجازه هیئتمدیره، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم با شرکت معامله کنند. حتی در صورت دریافت مجوز نیز باید بازرس شرکت از معامله مطلع شود و جزئیات آن در مجمع عمومی عادی مطرح شود تا منافع سهامداران حفظ شود.
ممنوعیت رقابت مدیران با فعالیت شرکت
مدیران و مدیرعامل نمیتوانند فعالیتهایی انجام دهند که از نظر تجاری با عملیات شرکت رقابت داشته باشد. اگر این اقدام به شرکت زیان وارد کند، فرد متخلف طبق ماده ۱۳۳ مسئول جبران خسارت خواهد بود. به این ترتیب، قانون از استفاده شخصی مدیران از موقعیت خود برای رقابت با شرکت جلوگیری میکند.
محدودیت در تقسیم سود شرکت
شرکت سهامی خاص نمیتواند بدون وجود سود قابل تقسیم، میان سهامداران سود توزیع کند. تقسیم سود باید بر اساس صورتهای مالی و پس از تصویب مجمع عمومی عادی انجام شود. همچنین اختصاص اندوخته قانونی طبق ماده ۱۴۰ الزامی است و مدیران نمیتوانند برخلاف این مقررات، دارایی شرکت را میان سهامداران تقسیم کنند.
محدودیت در فعالیت خارج از موضوع شرکت
اختیارات سهامداران شرکت سهامی خاص باید در چارچوب موضوع فعالیت شرکت مشخص شود. بر اساس ماده ۱۱۸ لایحه اصلاحی قانون تجارت، اقدامات مدیران باید در محدوده موضوع شرکت باشد و تصمیمگیری درباره موضوعاتی که در صلاحیت مجامع عمومی قرار دارند نیز نمیتواند بهجای آنها انجام شود.
کلام آخر؛ قوانین شرکتهای سهامی خاص چیست؟
قوانین شرکتهای سهامی خاص مجموعه مقررات مربوط به تاسیس، ثبت، سرمایه، سهامداران، نحوه مدیریت، وظایف بازرسان، تقسیم سود و انحلال شرکت هستند. این قوانین با هدف مشخص کردن حقوق و مسئولیت مدیران در شرکت سهامی خاص بر فعالیت سازمان، در لایحه قانونی تدوین شدهاند. آشنایی با قوانین به موسسان و سهامداران کمک میکند تا از همان ابتدای تاسیس، مراحل ثبت و اداره شرکت را مطابق مقررات قانونی پیش ببرند.
اگر درباره قوانین شرکتهای سهامی خاص یا شرایط ثبت آن سوالی دارید، در بخش دیدگاهها با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول در مورد قوانین شرکتهای سهامی خاص
حداقل تعداد سهامداران برای ثبت شرکت سهامی خاص چند نفر است؟
طبق ماده ۳ لایحه اصلاحی قانون تجارت، حداقل سه نفر برای تاسیس شرکت سهامی خاص نیاز است.
حداقل سرمایه قانونی شرکت سهامی خاص چقدر است؟
طبق ماده ۵ لایحه اصلاحی قانون تجارت، حداقل سرمایه اولیه این شرکت یک میلیون ریال تعیین شده است.
آیا مدیرعامل شرکت سهامی خاص باید سهامدار باشد؟
خیر، مدیرعامل میتواند از خارج از سهامداران انتخاب شود؛ اما انتخاب او بر عهده هیئتمدیره است.
مدت مدیریت اعضای هیئتمدیره شرکت سهامی خاص چقدر است؟
مدت مدیریت اعضای هیئتمدیره حداکثر دو سال است و انتخاب مجدد آنها مانعی ندارد.
آیا سهام شرکت سهامی خاص قابل انتقال است؟
بله، انتقال سهام امکانپذیر است؛ البته باید شرایط اساسنامه و تشریفات قانونی مربوط به ثبت انتقال رعایت شود.
آیا شرکت سهامی خاص میتواند به شرکت سهامی عام تبدیل شود؟
بله، با رعایت شرایط قانونی تبدیل شرکت، از جمله الزامات سرمایه، تعداد سهامداران و سایر مقررات شرکت سهامی عام، این تغییر امکانپذیر است.


